Het einde van het papieren boek?

De begrippen ebook en ereader staan de laatste tijd volop in de belangstelling. Bibliotheek Almere biedt haar leden dan ook graag de mogelijkheid om met deze fenomenen kennis te maken. Via onze ePortal is het mogelijk digitaal e-books te downloaden. Ook ereaders zoals de Iliad, Cybook en BeBook, kunnen in de bibliotheek geleend worden. Maar wat zijn deze ebooks en – readers nu precies? Wat kun je ermee? Wat is het voordeel ten opzichte van het papieren boek? Verdwijnt straks het papieren boek? En wat betekent dat dan voor de bibliotheek? We geven u de laatste ins & outs en we zijn uiteraard benieuwd naar uw mening! U kunt die – evenals uw vragen - kwijt bij de reacties onderaan dit artikel.

PDF, Mobipocket, ePub
Ebooks zijn boeken in de vorm van tekstbestanden die op een computer, ereader of smartphone gelezen kunnen worden. Vooral in het Engelse taalgebied zijn al vele duizenden titels te koop. Ook in Nederland groeit het aanbod gestaag. Zie bijvoorbeeld het aanbod op www.ebook.nl of www.selexyzdownloads.nl . Vanaf eind augustus zal ook www.bol.com Nederlandse ebooks verkopen. De prijs van een ebook ligt onder de prijs van een papieren boek.
Ebooks verschijnen in veel bestandsformaten. PDF is de bekendste. Een klein nadeel van PDF is wel dat boeken op A4 niet optimaal leesbaar zijn op een kleine ereader, of eerst geconverteerd moeten worden naar een kleiner papierformaat. Veel ebook winkels gebruiken mobipocket, met de .prc of .mobi extensie. Mobipocket is eigendom van de Amerikaanse boekwinkel Amazon.com. ePub is een betrekkelijk nieuw formaat. Een van de voordelenl ervan is dat het ebooks goed leesbaar maakt op alle schermformaten. Adobe Digital Editions, Mobipocket Reader en andere software die benodigd is voor het lezen van ebooks, kunnen voor vrijwel alle besturingsystemen gratis gedownload en geïnstalleerd worden.

Digitale inkt en ereaders
Dankzij digitale inkt (eInk) technologie is het mogelijk om computerschermpjes te maken die tekst en afbeeldingen weergeven alsof ze op papier gedrukt zijn. Dit maakt zulke schermen prettig leesbaar, ook in helder licht. Zere ogen krijg je er ook niet snel van. En in één klein apparaatje kun je honderden boeken meenemen en direct lezen. De schermpjes hebben ook wel een paar nadelen: ze zijn nog relatief duur, wat langzamer dan gewone lcd schermen en nu alleen nog maar beschikbaar in grijstinten. Ze zijn ook niet zo goed geschikt om tijdschriften met veel foto’s op weer te geven.
EInk schermen worden toegepast in ereaders, zoals de Iliad, Cybook, Kindle en Bebook. Op de meeste ereaders kunnen ook MP3’s afgespeeld worden. De duurdere versies hebben een touchscreen, wifi en/of 3G internetverbinding en de mogelijkheid om annotaties te maken.
Ereaders zijn nog maar spaarzaam verkrijgbaar, met prijzen vanaf ongeveer 250 Euro voor een klein apparaat met 5 inch scherm, tot ruim 800 Euro voor de Irex 1000s met 10 inch scherm. De verwachting is dat de komende jaren het aanbod groter wordt en dat daarmee de prijzen aanzienlijk zullen dalen. Mede door het groeiende aanbod van Nederlandse ebooks, zullen ebooks en ereaders uiteindelijk bijzonder populair gaan worden. Om een indruk te krijgen van welke apparaten er nu op de internationale markt verkrijgbaar zijn, kunt u terecht op www.ereaders.nl/readers

DRM
Gekochte of geleende e-books zijn meestal voorzien van Digital Rights Management (DRM) software. DRM beveiligt digitale bestanden tegen kopiëren of illegale verspreiding. En zoals bij de ePortal van de bibliotheek het geval is, geeft DRM het e-book ook een ‘uitleentermijn’. Na verstrijken van de digitale uitleentermijn staat het bestand nog wel op de computer, maar kan het niet meer gelezen worden.
Meestal mag een van DRM voorzien ebook op maximaal vier verschillende apparaten gelezen worden. De identiteit van een apparaat wordt met een Personal Identification Code (PID) geregistreerd in het programma dat de DRM regelt. Bij onze ePortal is dat Adobe Digital Editions. Bij veel ebook winkels wordt Mobipocket Reader gebruikt.

DRM gebruiksvriendelijk?
Hoewel DRM een praktisch en noodzakelijk middel is om de rechten en inkomsten van auteurs, uitgevers en winkels te beschermen, is het niet erg gebruiksvriendelijk. Het installeren en registreren van Adobe Digital Editions bijvoorbeeld, is niet ècht voor iedereen eenvoudig. Maar het is wel nodig om boeken uit onze ePortal te kunnen lenen. Zonder DRM zouden wij de ebooks nooit uit mogen lenen.

Het wordt nog ingewikkelder als u besluit een ereader te kopen. De verschillende merken ereaders ondersteunen maar één type DRM: Adobe Digital Editions voor PDF en ePub, òf Mobipocket DRM. Daarbij staat Amazon.com, dat eigenaar is van Mobipocket, niet toe dat op een ereader naast de mobipocket software, ook een ander DRM systeem wordt geïnstalleerd. Dat betekent dus dat u na de aanschaf van een apparaat gebonden bent aan de winkels die boeken verkopen in het door uw apparaat ondersteunde formaat. De Amazon Kindle is zelfs helemaal gebonden aan de Amazon.com winkel.
Het is moeilijk te voorspellen welk van de twee grote DRM systemen de uiteindelijke winnaar wordt. Momenteel lijkt dat ePub/PDF te gaan worden. Maar het aantal ereaders dat PDF/ePub DRM ondersteunt is nog klein. Mogelijk zelfs blijven beide DRM systemen een groot marktaandeel houden. Deze ingewikkelde materie draagt er waarschijnlijk ook toe bij dat steeds meer mensen naast muziek en films, nu ook hun ebooks liever makkelijk downloaden van sites als de Piratebay, uit nieuwsgroepen en andere P2P systemen. Daarom is het te hopen dat er uiteindelijk een universeel en makkelijk te hanteren DRM systeem zal komen.

En de bibliotheek?
Hoewel we denken dat de meeste mensen nog wel even de voorkeur geven aan papieren boeken, zijn we ons er ook van bewust dat steeds meer lezers thuis een boek willen downloaden uit de bibliotheek.
Het mogen en kunnen aanbieden van met DRM beveiligde ebooks is een erg dure en ingewikkelde aangelegenheid. Daarom hebben wij ons vorig jaar, samen met nog enkele andere Nederlandse bibliotheken, aangesloten bij een proef: de ePortal. Voor de ePortal wordt samengewerkt tussen een paar Nederlandse uitgevers van ebooks, NBDBiblion, leverancier van o.a. bibliotheekboeken en het Amerikaanse bedrijf Netlibrary, dat al jaren ervaring heeft met het digitaal uitlenen van boeken. Netlibrary levert de beveiligde servers en zorgt dat de Adobe DRM functioneert. NBDBiblion regelt de content en de licenties. Omdat u in onze ePortal in feite downloadt van de servers van Netlibrary, gaat dat dus niet via uw bibliotheekpas, maar via een Netlibrary account, die u in de bibliotheek kunt aanmaken.
We zullen zeker doorgaan met het ePortal. De beschikbare hoeveelheid titels is nu nog klein, maar zal gaandeweg toenemen. Ook streven we ernaar dat u de ebooks straks gewoon in onze eigen catalogus kunt vinden en van daaruit downloaden. Door er vroeg bij te zijn, willen we ervaring opdoen met het uitlenen van ebooks. Zodra het ebook in Nederland op grote schaal doorbreekt - de verwachting is dat dat nog een kleine twee jaar duurt - moeten we er helemaal klaar voor zijn.
Omdat ereaders nog duur zijn hebben wij ook een paar van deze apparaten aangeschaft om onze leners kennis te laten maken. Momenteel kunt u de Iliad, de Bebook en Cybook Gen3 lenen. We verwachten later dit jaar nog een paar nieuwe modellen te kunnen kopen, zodat u zelf een vergelijkend warenonderzoek zou kunnen doen, voor er een aan te schaffen.
Het uitlenen van de apparaten zal echter geen blijvende dienst zijn. Over een paar jaar liggen ereaders volop, en tegen redelijke prijzen, in de winkels.

Gratis boeken downloaden.
Van veel klassieke boektitels zijn de auteursrechten verstreken. Velen daarvan zijn dan ook legaal beschikbaar op internet, o.a. op Project Gutenberg ,  www.archive.org/details/texts en de Bookserver . Andere sites waar gratis legale ebooks gedownload kunnen worden zijn www.munseys.com en op http://bookboon.com/nl staan recentere titels, waarin om de paar bladzijden een advertentie staat. Ook dat is een manier om gratis boeken aan te bieden, zonder DRM.

Meer weten?
De Nederlandse website www.ereaders.nl houdt u op de hoogte van het laatste nieuws.  De Engelstalige site www.mobileread.com is de ultieme bron voor ebooks en ereaders, met een uitgebreide wiki en een groot internationaal forum.

Uw vragen en opmerkingen zien wij graag tegemoet in de reacties.